Toetsen spelen al jarenlang een belangrijke rol binnen het Nederlandse basisonderwijs. Toch is de manier waarop scholen toetsen de afgelopen jaren flink veranderd. Waar vroeger vooral gekeken werd naar cijfers en prestaties, ligt de nadruk tegenwoordig steeds meer op groei, ontwikkeling en inzicht in het leerproces van een kind.

Voor veel ouders blijven toetsen een onderwerp dat vragen oproept. Welke toetsen krijgt een kind eigenlijk? Wat is het verschil tussen een methodegebonden toets en een LVS-toets? En waarom is begrijpend lezen zo’n belangrijk onderdeel geworden binnen vrijwel alle leerlingvolgsystemen?

In dit artikel lees je uitgebreid hoe toetsen in het basisonderwijs werken, welke soorten toetsen scholen gebruiken en hoe kinderen op een ontspannen manier kunnen oefenen.

Toetsen worden in het basisonderwijs gebruikt om de ontwikkeling van leerlingen te volgen op gebieden zoals taal, rekenen, spelling en begrijpend lezen. Verschillende leerlingvolgsystemen, waaronder IEP, DIA en Boom LVS, helpen scholen om inzicht te krijgen in de voortgang van leerlingen.

Waarom toetsen belangrijk zijn

Een toets is veel meer dan een momentopname. Goede toetsen helpen leerkrachten om te zien:

• welke leerstof een kind beheerst;

• waar extra ondersteuning nodig is;

• hoe een leerling zich ontwikkelt ten opzichte van eerdere meetmomenten;

• of het onderwijs goed aansluit bij het niveau van de klas.

Toetsen geven dus niet alleen informatie over prestaties, maar vooral over ontwikkeling. Moderne leerlingvolgsystemen proberen daarom steeds beter te kijken naar individuele groei in plaats van alleen naar landelijke gemiddelden.

Volgens Bureau ICE, de ontwikkelaar van het IEP-leerlingvolgsysteem, draait toetsen steeds meer om “betekenisvol toetsen” en het volgen van individuele groei zonder onnodige prestatiedruk.

Het verschil tussen methodetoetsen en LVS-toetsen

Binnen de basisschool krijgen kinderen meestal twee soorten toetsen.

Methodetoetsen

Methodetoetsen horen bij de lesmethode die een school gebruikt. Denk aan toetsen na een hoofdstuk rekenen of spelling. Deze toetsen controleren vooral of kinderen de recent behandelde leerstof begrijpen.

LVS-toetsen

Daarnaast gebruiken scholen LVS-toetsen: toetsen uit een leerlingvolgsysteem. Deze toetsen meten de algemene ontwikkeling van een leerling over een langere periode.

Bekende leerlingvolgsystemen zijn:

• IEP;

• DIA;

• Leerling in Beeld;

• Boom LVS.

Deze systemen meten vaak:

• begrijpend lezen;

• rekenen;

• spelling;

• woordenschat;

• technisch lezen.

Meer informatie over begrijpend lezen in de onderbouw vind je bijvoorbeeld via begrijpend lezen in groep 3.

Begrijpend lezen: een van de belangrijkste onderdelen

Binnen vrijwel alle leerlingvolgsystemen speelt begrijpend lezen een centrale rol. Dat is niet vreemd, want begrijpend lezen heeft invloed op bijna alle schoolvakken.

Kinderen moeten namelijk:

• informatie begrijpen;

• verbanden leggen;

• conclusies trekken;

• instructies volgen;

• teksten analyseren.

Veel leerlingen vinden begrijpend lezen lastig omdat het meer vraagt dan technisch goed kunnen lezen. Het draait vooral om denken, interpreteren en logisch redeneren.

DIA beschrijft begrijpend lezen als een vaardigheid waarbij leerlingen teksten op verschillende niveaus moeten begrijpen: van woordniveau tot het globale begrip van een tekst.

Ook online wordt begrijpend lezen vaak besproken als een lastig vakgebied. Op Reddit geven veel mensen aan dat begrijpend lezen soms ingewikkeld voelt omdat leerlingen niet alleen moeten lezen, maar ook verborgen verbanden en bedoelingen moeten herkennen.

De opkomst van de doorstroomtoets

Een van de grootste veranderingen in het basisonderwijs van de afgelopen jaren is de introductie van de doorstroomtoets. Deze vervangt de oude eindtoets van groep 8.

De doorstroomtoets wordt afgenomen in groep 8 en helpt scholen bij het bepalen of een schooladvies moet worden heroverwogen. De toets is wettelijk erkend door het College voor Toetsen en Examens.

Scholen kunnen kiezen uit meerdere aanbieders, waaronder:

• IEP;

• DIA;

• Leerling in Beeld;

• ROUTE 8;

• AMN.

Wie meer wil weten over deze belangrijke toetsperiode kan lezen over de doorstroomtoets in groep 8.

Ook uitgebreide achtergrondinformatie over de doorstroomtoets helpt ouders vaak om beter te begrijpen hoe de overgang naar het voortgezet onderwijs werkt.

Verschillende soorten doorstroomtoetsen

Veel ouders denken dat er nog maar één eindtoets bestaat, maar tegenwoordig zijn er meerdere erkende doorstroomtoetsen beschikbaar.

Volgens het CvTE zijn onder andere deze toetsen toegestaan:

• IEP Doorstroomtoets;

• Dia Doorstroomtoets;

• Leerling in Beeld;

• ROUTE 8;

• AMN Doorstroomtoets.

Iedere toets heeft een iets andere aanpak. Sommige toetsen zijn adaptief en digitaal, andere werken deels op papier.

De IEP Doorstroomtoets staat bijvoorbeeld bekend om zijn kindvriendelijke vormgeving en focus op het verminderen van toetsstress.

Voor ouders die meer willen weten over adaptieve toetsen en digitale leerlingvolgsystemen is informatie over de DIA-toets interessant.

Een handig overzicht van verschillende aanbieders en informatiebronnen staat bovendien verzameld via doorstroomtoets informatie en links.

Toetsen zorgen soms ook voor discussie

Hoewel toetsen bedoeld zijn om kansen te vergroten, bestaat er ook discussie over de invloed van toetsresultaten.

Sommige onderzoeken en discussies wijzen erop dat verschillende toetsaanbieders soms andere toetsadviezen geven bij vergelijkbare prestaties. Ook op Reddit wordt regelmatig gediscussieerd over verschillen tussen doorstroomtoetsen en de invloed daarvan op schooladviezen.

Daarom benadrukken veel scholen dat een toets nooit het enige uitgangspunt mag zijn. Het volledige beeld van een leerling blijft belangrijk:

• werkhouding;

• motivatie;

• zelfstandigheid;

• sociaal-emotionele ontwikkeling;

• leerpotentieel.

Toetsen in lagere groepen

Niet alleen groep 8 krijgt toetsen. Ook in lagere groepen volgen scholen de ontwikkeling van leerlingen nauwkeurig.

Zo worden in groep 3 vaak de eerste toetsen begrijpend lezen afgenomen. Omdat technisch lezen dan nog volop in ontwikkeling is, gebruiken sommige systemen luisterteksten naast leesteksten.

Steeds meer scholen gebruiken daarnaast het IEP-leerlingvolgsysteem in de middenbouw. Ouders die benieuwd zijn hoe dit eruitziet, kunnen meer lezen over de IEP-toets in groep 5.

Praktische ervaringen van scholen en ouders rondom toetsen zijn daarnaast terug te vinden via blog over toetsen in het basisonderwijs.

Hoe help je een kind bij toetsen?

Veel ouders willen hun kind ondersteunen zonder extra druk te veroorzaken. Dat begint vooral met rust en structuur.

Wat vaak goed werkt:

• korte oefenmomenten;

• regelmatig lezen;

• samen fouten bespreken;

• positieve feedback geven;

• oefenen met voorbeeldvragen.

Kinderen leren meestal beter wanneer oefenen voelt als ontdekken in plaats van presteren.

Voor begrijpend lezen helpt het bijvoorbeeld om:

• samen teksten te bespreken;

• vragen hardop te beantwoorden;

• moeilijke woorden uit te leggen;

• verbanden in teksten te zoeken.

De toekomst van toetsen in het basisonderwijs

De verwachting is dat toetsen de komende jaren verder zullen veranderen. Digitale en adaptieve toetsen worden steeds belangrijker. Daarbij krijgt niet iedere leerling automatisch dezelfde vragen, maar past de toets zich aan het niveau van het kind aan.

Ook groeit de aandacht voor:

• brede ontwikkeling;

• welbevinden;

• motivatie;

• persoonlijke groei.

Daardoor verschuift de focus langzaam van “presteren” naar “ontwikkelen”.

Tot slot

Toetsen in het basisonderwijs zijn bedoeld om kinderen te helpen groeien en scholen inzicht te geven in ontwikkeling. Van begrijpend lezen in groep 3 tot de doorstroomtoets in groep 8: toetsen vormen een rode draad binnen de schoolloopbaan van een kind.

Tegelijkertijd blijft het belangrijk om toetsen in perspectief te zien. Een toets meet namelijk nooit alles wat een kind kan. Nieuwsgierigheid, creativiteit, doorzettingsvermogen en zelfvertrouwen zijn minstens zo belangrijk voor succes op school én daarbuiten.